Dit weekeinde zijn twee wereldwijd bekende politici overleden: de Tsjech Václav Havel en de Noordkoreaanse leider Kim Jong-il. Ik heb voor beiden steeds een bepaalde fascinatie gehad, om volstrekt uiteenlopende reden. Ze waren elkaars tegenpolen. Havel verzette zich, met groot persoonlijk risico, een levenlang tegen de verschrikkingen van het communisme en werd uiteindelijk na de ondergang van het communistische regime op democratische wijze gekozen tot president van zijn land . Kim Jong-il stierf als dictator van Noord-Korea, een communistisch land waar de bevolking al decennialang zucht onder armoede en terreur.
In dit artikel beperk ik me tot Kim Yong-il, een volgende keer zet ik de spotlight op de overleden Tsjechische politicus en schrijver.
Kim Jong-il noemde zichzelf de Geliefde Leider van zijn volk, maar volgens onze minister Uri Rosenthal van Buitenlandse Zaken was hij een stalinistische dictator van de ergste soort. Hij gunde de Noord-Koreaanse bevolking geen enkele vrijheid en zorgde voor aanhoudende spanningen in de regio, o.a. door te dreigen met de inzet van kernwapens.
Kim Jong-Il heeft Noord-Korea feitelijk naar de rand van de afgrond gemanoeuvreerd. Er is al decennialang hongersnood in het land, de economie zit aan de grond en het land verkeert in een politiek isolement. Ideologisch wordt gestreefd naar autarkie en zelfvoorziening, maar in die opzet is het land nooit geslaagd. Noord-Korea heeft voortdurend voedselhulp nodig van China en Zuid-Korea. In de jaren negentig stierven naar schatting 1 miljoen mensen de hongerdood in het door armoede geteisterde land.
Kim Jong-il begon in 1964 aan een opmars in de Koreaanse Arbeiderspartij van zijn vader Kim Il-Sung, die hij in 1994 opvolgde als leider van Noord-Korea. Ondanks de voorgeschreven persoonsverheerlijking van hun leider is Jong-Il is nooit de grote leider geweest die zijn vader wel was. Zijn publieke optreden bestond vooral uit strakgeregisseerde demonstraties van betrokkenheid bij het gewone volk. In het buitenland wordt zijn 27 jaar durende stalinistisch bewind als 'harteloos' gekarakteriseerd. Hij dulde van zijn onderdanen geen enkele kritiek. Honderdduizenden Noordkoreanen verdwenen in de loop der jaren in gevangenenkampen. Ondanks de schrijnende armoede vond de dictator wel voortdurend geld om het leger te versterken. Met meer dan een miljoen militairen op 22 miljoen inwoners en 12 miljoen reservisten (van wie de helft vrouwen) heeft Noord-Korea een van de grootste strijdmachten ter wereld.
In westerse media werd Kim ook vaak neergezet als een karikatuur met een grote passie voor vrouwen, cognac en de filmwereld. Maar er zijn ook wat genuanceerder beelden. De voormalige Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Madeleine Albright bijvoorbeeld zei na een ontmoeting dat Kim "zeer goed geïnformeerd was en zeker niet aan waandenkbeelden leed".
Kim Jong-il heeft in 2009 zijn derde en jongste zoon Kim Jong-Un aangewezen als zijn opvolger. Direct na het overlijden van de Geliefde Leider heeft het regime in Pyongyang de bevolking opgeroepen de nieuwe leider te steunen. "Aan de voorposten van de Koreaanse revolutie bevindt zich nu Kim Jong-Un, grote opvolger van de revolutionaire zaak en opmerkelijk leider van onze partij, ons leger en ons volk", meldde het officiële Noordkoreaanse persbureau.
Minister Rosenthal maakt zich, net als de rest van de internationale gemeenschap, zorgen over de gevolgen van de machtswisseling in Noord-Korea. "We moeten rekening houden met het risico van nieuwe spanningen in de regio", aldus onze minister van Buitenlandse Zaken. Noord-Korea vormt volgens hem een bedreiging voor de internationale vrede en stabiliteit, o.a. vanwege het veronderstelde bezit van kernwapens.
(in bewerking)
