Het is vandaag 31 oktober, de dag waarop sommigen de Dag van de Kerkhervorming oftewel de Reformatie herdenken en vieren. Het historische feit dat hieraan ten grondslag ligt, ligt al een tijdje achter ons. Maar toch grijp ik nog even terug naar die 31ste oktober 1517: de dag waarop Maarten Luther een pamflet met 95 kritische stellingen op een kerkdeur in het Duitse Wittenberg spijkerde en daarmee protesteerde tegen wantoestanden in de rooms-katholieke kerk. Het was een frontale aanval op Rome, op het onaantastbare gezag van de paus, die dan ook navenant reageerde. Maarten Luther werd in de ban gedaan en er ontwikkelde zich een protestantse afscheidingsbeweging.
Bijna vijf eeuwen later is er een nieuwe afscheiding. En ook deze keer wordt het verzet geïnitieerd vanuit de eigen katholieke achterban. En weer heeft het te maken met de starre onverzettelijkheid van de kerkleiding in het Vaticaan. De kerk zit tot aan zijn nek in de schandalen: door sexuele misdragingen van geestelijken, door een pauselijk getolereerde ontkenning van de holocaust, door aids als goddelijke gerechtigheid te kwalificeren, etc. Door dit soort gebeurtenissen, je zou het ook schandalen kunnen noemen, groeit de weerstand tegen het kerkelijk gezag dat weigert apert te reageren. Geen wonder dat de onderdanen zich van Rome afkeren en de kerk met bosjes achter zich laten. Theoloog en communicatiedeskundige Anne van der Meiden (ook bekend vanwege zijn preken in een Oost-Nederlands dialect)noemt in dat verband een aantal van 800 per week ("Toch een leuke dorpsparochie"). Al met al zit de katholieke kerk in een diepe crisis, misschien wel de diepste sinds Maarten Luther.
De problemen en neergang van de katholieke kerk zijn momenteel een topic in allerlei bladen, in binnen- en buitenland. En veel vooraanstaande politici en wetenschappers hebben er een mening over. Bijvoorbeeld de rooms-katholieke voorzitter van de Europese Raad Herman Van Rompuy. In het Belgische dagblad Le Soir zegt hij naar aanleiding van een recent misbruikschandaal in de Belgische kerkprovincie, dat het tijd wordt dat zijn kerk hervormingen doorvoert. "Pedofilie, wat natuurlijk een misdaad is, is het probleem niet. Het probleem is dat de kerk een huis zonder enige vorm van democratie is. Dit soort gedrag is nooit onderwerp van debat geweest omdat de kerk is opgebouwd uit structuren van absolute macht”, aldus Van Rompuy. “Kerk en staat zijn gescheiden, maar binnen de kerk zijn de oude structuren tot op de dag van vandaag deels overeind gebleven. Het is noodzakelijk de kerk te hervormen en niet alleen om pedofilie aan te pakken”, aldus de voorzitter van de Europese Raad.
Hoe anders is het geluid, dat de directeur van de Osservatore Romano, de spreekbuis van het Vaticaan, in april van dit jaar laat horen: "Paus Benedictus XVI is een grote communicator en de katholieke kerk pakt het pedofilieprobleem voorbeeldig aan". Hij wuift de kritiek weg dat het Vaticaan slecht zou gecommuniceerd hebben over de recente pedofilieschandalen door te herinneren aan de brief die Benedictus eind maart richtte aan de Ierse katholieken. Daarin trok hij scherp van leer tegen priesters die zich schuldig maakten aan seksueel misbruik en tegen hun hiërarchie die de feiten in de doofpot stopte. De directeur van de Osservatore Romano wil niet zover gaan te spreken van een complot. Volgens hem werd de paus "het slachtoffer van een mediacampagne en van anti-katholieke vijandigheid".
Volgens kerkhistoricus Jan Jacobs werkt het wereldwijde seksschandaal voor de kerk als een soort boemerang. De kerk heeft altijd een hoog normen- en waardenpatroon uitgedragen. Maar door nu van alles toe te dekken, door de rol van slachtoffer aan te nemen, manoeuvreert de kerk zich in een onhoudbare positie en verkeert zij nu in een diepe crisis. Jacobs vraagt zich af of Rome erin zal slagen er weer bovenop te komen nu de neergang van de kerk, vooral in West-Europa, dramatische vormen heeft aangenomen. Het probleem is volgens hem, dat de huidige kerkleiding zich verzet tegen zaken als verlichting en secularisatie, omdat deze een bedreiging zijn. In de ogen van de katholieke kerk is er maar één waarheid en die bezit zij zelf. Wie zich tegen die waarheid verzet moet het zwijgen worden opgelegd. Jacobs zegt in een interview in De Gelderlander van 30 oktober 2010 het begrijpelijk te vinden, dat de eigen achterban meer en meer steigert. Anne van der Meiden denkt dat er nog wel wat hoop is voor de katholieke kerk, hoewel ook hij onderkent dat de ontwikkelingen desastreus zijn. Voorwaarde is volgens hem, dat Rome eindelijk durft te gaan vernieuwen.
