maandag 29 augustus 2011
Geldverslindende uitdeelkassa
De euro is in de beleving van de helft van de Nederlanders een misgreep. Over de goedgeefse en geldstrooiende Europese Unie wordt in brede lagen al evenmin positief geoordeeld.
Mahatma Gandhi zei ooit: Welvaart zonder werk en zakendoen zonder moraliteit zullen ons op termijn vernietigen. Dàt is precies wat er nu op onze aardbol gebeurt. Bijna de hele wereld heeft zich er de afgelopen decennia aan bezondigd. En nu betalen we de rekening voor onze zogenaamde welvaart. We hebben wereldwijd zo'n 39 triljoen euro (probeer je eens voor te stellen hoeveel dat is...!) aan schulden in de boeken staan. We leven er losbandig op los en consumeren ons het graf in met steeds maar weer versgedrukte euro- en dollarbiljetten.
Er is maar één uitweg uit de (euro)crisis, zegt futurist en auteur van het bekende boek Welcome to the Future Cloud Marcel Bullinga in de Volkskrant van 24 augustus 2011: we moeten terug naar de deugden van de jaren vijftig. Volgens hem hebben we collectief ons gezonde verstand verloren. We zijn terechtgekomen in een doodlopende steeg die onherroepelijk leidt naar een Big Bang, een financiële atoomknal waar futuristen al jaren over spreken. En die is van een heel andere orde dan de zoveelste Zwarte Maandag. Die nachtmerrie lijkt nu heel dichtbij. Het is dan ook de hoogste tijd om op onze schreden terug te keren, denkt Bullinga. Volgens Einstein moet je oplossingen zoeken buiten het systeem dat de problemen heeft veroorzaakt. Dus niet nog meer schulden maken, maar weer echt geld gaan gebruiken, geld dat gebaseerd is op werk en niet op speculatie.
Oma en opa betaalden vroeger gewoon hun rekeningen, ze zetten de tering naar de nering. En zo hoort het, ook in de 21ste eeuw in het huishoudboekje van landen. Geef niet meer uit dan je hebt en leen met mate om te investeren, dàt is de boodschap ook anno 2011. We moeten weer gaan sparen, een beproefd recept uit vervlogen tijden. Stop de steun aan Europese landen met een zwakke economie, stop de pogingen bodemloze putten te dempen met steeds weer nieuwe injecties. Laat Griekenland failliet gaan en zelf weer overeind krabbelen. Breng de Europese Unie terug naar wat zij in de jaren vijftig was: niet een geldverslindende uitdeelkassa, maar een economische unie van samenwerkende landen die hun eigen broek ophouden.
vrijdag 12 augustus 2011
Berlijnse Muur
Morgen is het een halve eeuw geleden, dat een begin werd gemaakt met de bouw van de Berlijnse Muur: een 45,3 kilometer lange muur die West- en Oost-Berlijn van 13 augustus 1961 tot 9 november 1989 scheidde. Het is een van de bekendste symbolen van de Koude Oorlog, het IJzeren Gordijn en de Duitse tweedeling.
In meer persoonlijk opzicht was de bouw van de 'anti-faschistischer Schutzwall' een fascinerende gebeurtenis die een belangrijke invloed heeft gehad op mijn latere studie- en beroepskeuze. De wereld hield even de adem in. Mijn ouders en opa zaten gekluisterd aan de radio. Vanuit mijn eigen omgeving ervoer ik de dreiging van grote internationale spanningen, zelfs van een nieuwe oorlog. Internationale politiek in al zijn facetten kreeg voor mij een gezicht: ik wilde er meer van weten, ik wilde er later over schrijven. Ik wilde geschiedenis en politicologie studeren, ik wilde journalist worden!
In de nacht van 12 op 13 augustus 1961 begonnen Oost-Duitse soldaten en politie, vooruitlopend op de bouw van de muur, prikkeldraad uit te rollen en andere barricades tussen Oost- en West-Berlijn op te werpen. Met de 'anti-faschistischer Schutzwall' wilde het DDR-regime naar eigen zeggen de bevolking beschermen tegen “provocaties van het Westen”. In werkelijkheid moest de Muur de vluchtelingenstroom van Oost-Duitsers stoppen. Voor de economie in de DDR waren de vluchtende burgers een probleem. Een groot deel van hen bestond namelijk uit hoogopgeleide jonge mensen. De bouw van de muur kwam dan ook niet geheel uit de lucht vallen.
De Muur was meer dan een afscheiding van betonblokken en prikkeldraad. Tussen de Grenzmauer, die grensde aan West-Berlijn en de Hinterlandmauer, het deel dat de grens markeerde voor de DDR-burgers, lag de alleen al in zijn aanblik angstaanjagende Todesstreifen. Die volledig plat gewalste strook werd vanuit wachttorens streng bewaakt met tal van barricades en onder schot gehouden, om een vlucht naar het Westen onmogelijk te maken.
Hoe de strook er uitzag is vlakbij de Bernauer Strasse te zien. In een zijstraat staat ook nog een stuk van de originele Muur, één van de weinige delen die behouden zijn gebleven. Tijdens ons laatste bezoek aan Berlijn, in augustus 2009, hebben we dit overblijfsel van een indrukwekkend hoofdstuk uit de wereldgeschiedenis nog eens van nabij bekeken. Ik voelde daarbij enige emotie, verklaarbaar omdat mijn gedachten op dat moment uitgingen naar persoonlijke ervaringen met de Muur bij eerdere bezoeken aan de DDR. Een tweetal grenspassages, bij het beroemde Checkpoint Charlie in Berlijn en bij de grensovergang Helmstedt tussen de DDR en de Duitse Bondsrepubliek, heb ik als buitengewoon spannend en zenuwslopend ervaren. De beroepsvermelding 'journalist' in mijn paswoord werkte als een rode lap op de controlerende DDR-grenswachten met hun dreigende mitrailleurs en pistolen. Een confrontatie met een tweetal Vopo's in de trein van Dresden naar Berlijn, in de periode van de 'Praagse Lente' net voor de inval van het Warschau Pact in Praag, zit eveneens voor eeuwig op mijn netvlies gefixeerd.
Na de val van de Muur overheerste bij bevolking en politici, in West en Oost, de overtuiging dat het gehate bouwwerk, een gruwelijk litteken uit de wereldhistorie, zo snel mogelijk weg moest. Een halfjaar later begonnen voormalige grenssoldaten met het verwijderen van al die kilometers beton en prikkeldraad, wachttorens, landmijnen, 'zelfschietende' mitrailleurs enz. Zogenaamde 'Mauerspechte' hielpen ondertussen op hun eigen manier mee aan de afbraak van de grensmuur door brokje voor brokje uit de betonnen scheidsmuur weg te bikken.
Historici en musea pleitten ervoor in ieder geval een paar delen van de Muur en grensinstallaties te behouden als getuigen van de geschiedenis. Enkele delen kregen daarom al in 1990 een beschermde status (delen van de grensmuur in o.a. de Bernauer Straße, een paar wachttorens en een aantal delen van de Hinterlandmauer).De gaten die in de stad waren gevallen toen de Muur werd opgeruimd, werden volgebouwd. Anderzijds nam met het 'samengroeien' van beide stadsdelen de behoefte toe het voormalige verloop van de Muur weer zichtbaar te maken. Zo verschenen vanaf het midden van de jaren negentig verschillende Muurmarkeringen: bijv. een koperen band en een dubbele rij kinderkopjes, beide met de tekst ‘Berliner Mauer 1961-1989’). Op en langs de voormalige grensstrook werd van 2002 tot 2006 de Berliner Mauerweg aangelegd, een fiets- en wandelroute van 160 kilometer om voormalig West-Berlijn heen.
De officiële herdenking van de 50ste verjaardag van de bouw van de Muur vindt morgen (13 augustus) plaats bij de Gedenkstätte Berliner Mauer aan de Bernauer Strasse. Hier liep de Muur direct langs de huizen: de façades waren Oost-, de stoep was West-Berlijn. In de zomer van 1961 werden op deze plek de beroemde foto’s gemaakt van mensen die uit het raam springen richting Westen.
De Berlijnse Muur blijft ook 22 jaar na zijn ontmanteling voor mij een fenomeen, vanwege zijn importantie in de geschiedboeken maar ook vanwege de persoonlijke herinneringen en mijn bijzondere interesse voor de historie van het moderne Duitsland. Een volgend bezoek aan de Duitse hoofdstad zal daarom ook niet lang op zich laten wachten.
In meer persoonlijk opzicht was de bouw van de 'anti-faschistischer Schutzwall' een fascinerende gebeurtenis die een belangrijke invloed heeft gehad op mijn latere studie- en beroepskeuze. De wereld hield even de adem in. Mijn ouders en opa zaten gekluisterd aan de radio. Vanuit mijn eigen omgeving ervoer ik de dreiging van grote internationale spanningen, zelfs van een nieuwe oorlog. Internationale politiek in al zijn facetten kreeg voor mij een gezicht: ik wilde er meer van weten, ik wilde er later over schrijven. Ik wilde geschiedenis en politicologie studeren, ik wilde journalist worden!
In de nacht van 12 op 13 augustus 1961 begonnen Oost-Duitse soldaten en politie, vooruitlopend op de bouw van de muur, prikkeldraad uit te rollen en andere barricades tussen Oost- en West-Berlijn op te werpen. Met de 'anti-faschistischer Schutzwall' wilde het DDR-regime naar eigen zeggen de bevolking beschermen tegen “provocaties van het Westen”. In werkelijkheid moest de Muur de vluchtelingenstroom van Oost-Duitsers stoppen. Voor de economie in de DDR waren de vluchtende burgers een probleem. Een groot deel van hen bestond namelijk uit hoogopgeleide jonge mensen. De bouw van de muur kwam dan ook niet geheel uit de lucht vallen.
De Muur was meer dan een afscheiding van betonblokken en prikkeldraad. Tussen de Grenzmauer, die grensde aan West-Berlijn en de Hinterlandmauer, het deel dat de grens markeerde voor de DDR-burgers, lag de alleen al in zijn aanblik angstaanjagende Todesstreifen. Die volledig plat gewalste strook werd vanuit wachttorens streng bewaakt met tal van barricades en onder schot gehouden, om een vlucht naar het Westen onmogelijk te maken.
Hoe de strook er uitzag is vlakbij de Bernauer Strasse te zien. In een zijstraat staat ook nog een stuk van de originele Muur, één van de weinige delen die behouden zijn gebleven. Tijdens ons laatste bezoek aan Berlijn, in augustus 2009, hebben we dit overblijfsel van een indrukwekkend hoofdstuk uit de wereldgeschiedenis nog eens van nabij bekeken. Ik voelde daarbij enige emotie, verklaarbaar omdat mijn gedachten op dat moment uitgingen naar persoonlijke ervaringen met de Muur bij eerdere bezoeken aan de DDR. Een tweetal grenspassages, bij het beroemde Checkpoint Charlie in Berlijn en bij de grensovergang Helmstedt tussen de DDR en de Duitse Bondsrepubliek, heb ik als buitengewoon spannend en zenuwslopend ervaren. De beroepsvermelding 'journalist' in mijn paswoord werkte als een rode lap op de controlerende DDR-grenswachten met hun dreigende mitrailleurs en pistolen. Een confrontatie met een tweetal Vopo's in de trein van Dresden naar Berlijn, in de periode van de 'Praagse Lente' net voor de inval van het Warschau Pact in Praag, zit eveneens voor eeuwig op mijn netvlies gefixeerd.
Na de val van de Muur overheerste bij bevolking en politici, in West en Oost, de overtuiging dat het gehate bouwwerk, een gruwelijk litteken uit de wereldhistorie, zo snel mogelijk weg moest. Een halfjaar later begonnen voormalige grenssoldaten met het verwijderen van al die kilometers beton en prikkeldraad, wachttorens, landmijnen, 'zelfschietende' mitrailleurs enz. Zogenaamde 'Mauerspechte' hielpen ondertussen op hun eigen manier mee aan de afbraak van de grensmuur door brokje voor brokje uit de betonnen scheidsmuur weg te bikken.
Historici en musea pleitten ervoor in ieder geval een paar delen van de Muur en grensinstallaties te behouden als getuigen van de geschiedenis. Enkele delen kregen daarom al in 1990 een beschermde status (delen van de grensmuur in o.a. de Bernauer Straße, een paar wachttorens en een aantal delen van de Hinterlandmauer).De gaten die in de stad waren gevallen toen de Muur werd opgeruimd, werden volgebouwd. Anderzijds nam met het 'samengroeien' van beide stadsdelen de behoefte toe het voormalige verloop van de Muur weer zichtbaar te maken. Zo verschenen vanaf het midden van de jaren negentig verschillende Muurmarkeringen: bijv. een koperen band en een dubbele rij kinderkopjes, beide met de tekst ‘Berliner Mauer 1961-1989’). Op en langs de voormalige grensstrook werd van 2002 tot 2006 de Berliner Mauerweg aangelegd, een fiets- en wandelroute van 160 kilometer om voormalig West-Berlijn heen.
De officiële herdenking van de 50ste verjaardag van de bouw van de Muur vindt morgen (13 augustus) plaats bij de Gedenkstätte Berliner Mauer aan de Bernauer Strasse. Hier liep de Muur direct langs de huizen: de façades waren Oost-, de stoep was West-Berlijn. In de zomer van 1961 werden op deze plek de beroemde foto’s gemaakt van mensen die uit het raam springen richting Westen.
De Berlijnse Muur blijft ook 22 jaar na zijn ontmanteling voor mij een fenomeen, vanwege zijn importantie in de geschiedboeken maar ook vanwege de persoonlijke herinneringen en mijn bijzondere interesse voor de historie van het moderne Duitsland. Een volgend bezoek aan de Duitse hoofdstad zal daarom ook niet lang op zich laten wachten.
woensdag 10 augustus 2011
Roestige democratie
Financiële perikelen, schandalen en nu ook rellen in Engeland. Woede maakt plaats voor gevoelens van onmacht. Het grootste probleem is dat we hieraan gewend raken. Dat schrijft Jonathan Freedland, columnist van The Guardian in de Volkskrant van vandaag, 10 augustus 2011. Het wordt een mens zwaar te moede bij het zien van de beelden van een vrouw die uit een brandend gebouw springt, van de eigenaren van een familiezaak die hun levenswerk in de as gelegd zien, en van de onverlaat die de rugzak leegrooft van een gewonde tiener. Het wordt een mens zwaar te moede om te zien hoe mensen de plekken waar sommige van hen toch ook wonen, in de vernieling helpen. Er komt nog een ander gevoel boven bij het zien van deze beelden, een gevoel waarmee we steeds vertrouwder raken, zeker in 2011, het jaar waarin het nieuws maar niet wil ophouden. Een gevoel van onmacht.
De meest verontrustende berichten zijn die over politiemensen die zich afzijdig houden en blijkbaar niet bij machte zijn om mensen tegen te houden die vernielingen aanrichten, brandstichten en stelen. Het is ten diepste beangstigend om te zien hoe degenen van wie we bescherming verwachten, machteloos zijn en de aftocht blazen.
Het probleem is dat we aan dit gevoel gewend beginnen te raken. Het andere nieuws dat veel aandacht van de media opeist, gaat over de wereldwijde financiële crisis en hoe de aandelenkoersen hevige schommelingen vertonen.Ook hier lijken leidinggevenden niet bij machte enige weerstand te bieden.
President Barack Obama, de man die toch de machtigste positie ter wereld lijkt te hebben, probeerde een paar dagen geleden nog de schade te beperken door erop te hameren dat de Verenigde Staten altijd een 'triple A' land zouden blijven. Maar dat haalde niets uit: Wall Street bleef duikelen. In Brussel haalden de Europese leiders vorige maand alles uit de kast om de eurocrisis te bezweren. Dat zorgde voor precies twee weken rust op de markten, toen begon het gedonder weer. De enige kalmte die er de laatste dagen was, was het gevolg van de acties van de niet-gekozen - en meestal betreurenswaardig besluiteloze - heren van de Europese Centrale Bank.
Het oordeel van de markten, zowel in Europa als in de VS, lijkt te zijn dat gekozen regeringen niet in staat zijn om te doen wat nodig is. Het is die inschatting die Standard & Poor's ertoe bracht om de VS van zijn AAA-status te beroven. Ze keken eens goed naar Capitol Hill - waar de Republikeinen er niet voor terugdeinsden om de Amerikaanse economie te gijzelen door te weigeren het schuldenplafond te verhogen - en besloten dat het Amerikaanse systeem dermate disfunctioneel was geworden dat het niet langer betrouwbaar was.
In ieder land verzet de politieke klasse zich natuurlijk tegen een dergelijk vernietigend oordeel. Vandaar de rituele oproepen aan ministers en Kamerleden hun vakantie te onderbreken, een maatregel die voortvloeit uit de hoop dat politici greep kunnen krijgen op dit probleem en het kunnen oplossen. Niemand weet wat de komende dagen zullen brengen, maar veel mensen hebben hun twijfels over wat de politici er echt aan kunnen doen.
Deze kritische twijfel aan de vermogens van democratisch gekozen politici - en daarmee aan de democratische politiek zelf - zien we op een vreemde manier terug bij de plunderaars in de Engelse steden. Afgezien van de Iraanse staatsmedia heeft niemand het over 'demonstranten', maar zelfs 'relschoppers' is niet het goede woord, want daar zit nog iets van een politiek tintje aan. Vooral tijdens de eerste onlusten in de wijk Tottenham was er voor sommigen sprake van een politieke dimensie, waarbij de boosheid zich vooral richtte op de politie. Maar bij veel nabootsers elders in Londen en in andere steden leek hun enige drijfveer het opportunistisch verlangen om ongestraft kunnen stelen. Opvallend genoeg waren de doelwitten niet gemeentehuizen of bijvoorbeeld het Tory-hoofdkwartier, maar filialen van Dixons, Boots en Carphone Warehouse. Als er al een politiek statement werd gemaakt, is die dat de politiek er niet toe doet.
Ook al hebben weinig jaren zo'n opeenhoping van nieuws gekend als 2011, uniek is dat niet: ook 1981 was een zorgelijk jaar. Het verschil is dat we er in eerdere periodes van instabiliteit van uitgingen dat als de politieke macht maar eenmaal in andere handen kwam of als essentiële instellingen als de politie zich maar anders zouden gedragen, alles beter zou worden. Nu komen de enige optimistisch stemmende tekenen uit gemeenschapsinitiatieven als de gezamenlijke schoonmaakacties die in Londen plaatsvinden. De instellingen van de democratie zelf worden gezien als zwak of niet functionerend.
Het ironische van dit alles is dat buiten Nederland, Groot-Brittannië, Europa en de VS het grote nieuws van 2011 de Arabische lente was en dat de bevolking van Syrië, Jemen en andere Arabische landen de straat op is gegaan. Het lijkt erop dat juist nu in deze landen een grote behoefte is ontstaan aan de instrumenten van de democratie, wij tot de ontdekking komen dat ze bij ons roestig en stomp zijn geworden.
De meest verontrustende berichten zijn die over politiemensen die zich afzijdig houden en blijkbaar niet bij machte zijn om mensen tegen te houden die vernielingen aanrichten, brandstichten en stelen. Het is ten diepste beangstigend om te zien hoe degenen van wie we bescherming verwachten, machteloos zijn en de aftocht blazen.
Het probleem is dat we aan dit gevoel gewend beginnen te raken. Het andere nieuws dat veel aandacht van de media opeist, gaat over de wereldwijde financiële crisis en hoe de aandelenkoersen hevige schommelingen vertonen.Ook hier lijken leidinggevenden niet bij machte enige weerstand te bieden.
President Barack Obama, de man die toch de machtigste positie ter wereld lijkt te hebben, probeerde een paar dagen geleden nog de schade te beperken door erop te hameren dat de Verenigde Staten altijd een 'triple A' land zouden blijven. Maar dat haalde niets uit: Wall Street bleef duikelen. In Brussel haalden de Europese leiders vorige maand alles uit de kast om de eurocrisis te bezweren. Dat zorgde voor precies twee weken rust op de markten, toen begon het gedonder weer. De enige kalmte die er de laatste dagen was, was het gevolg van de acties van de niet-gekozen - en meestal betreurenswaardig besluiteloze - heren van de Europese Centrale Bank.
Het oordeel van de markten, zowel in Europa als in de VS, lijkt te zijn dat gekozen regeringen niet in staat zijn om te doen wat nodig is. Het is die inschatting die Standard & Poor's ertoe bracht om de VS van zijn AAA-status te beroven. Ze keken eens goed naar Capitol Hill - waar de Republikeinen er niet voor terugdeinsden om de Amerikaanse economie te gijzelen door te weigeren het schuldenplafond te verhogen - en besloten dat het Amerikaanse systeem dermate disfunctioneel was geworden dat het niet langer betrouwbaar was.
In ieder land verzet de politieke klasse zich natuurlijk tegen een dergelijk vernietigend oordeel. Vandaar de rituele oproepen aan ministers en Kamerleden hun vakantie te onderbreken, een maatregel die voortvloeit uit de hoop dat politici greep kunnen krijgen op dit probleem en het kunnen oplossen. Niemand weet wat de komende dagen zullen brengen, maar veel mensen hebben hun twijfels over wat de politici er echt aan kunnen doen.
Deze kritische twijfel aan de vermogens van democratisch gekozen politici - en daarmee aan de democratische politiek zelf - zien we op een vreemde manier terug bij de plunderaars in de Engelse steden. Afgezien van de Iraanse staatsmedia heeft niemand het over 'demonstranten', maar zelfs 'relschoppers' is niet het goede woord, want daar zit nog iets van een politiek tintje aan. Vooral tijdens de eerste onlusten in de wijk Tottenham was er voor sommigen sprake van een politieke dimensie, waarbij de boosheid zich vooral richtte op de politie. Maar bij veel nabootsers elders in Londen en in andere steden leek hun enige drijfveer het opportunistisch verlangen om ongestraft kunnen stelen. Opvallend genoeg waren de doelwitten niet gemeentehuizen of bijvoorbeeld het Tory-hoofdkwartier, maar filialen van Dixons, Boots en Carphone Warehouse. Als er al een politiek statement werd gemaakt, is die dat de politiek er niet toe doet.
Ook al hebben weinig jaren zo'n opeenhoping van nieuws gekend als 2011, uniek is dat niet: ook 1981 was een zorgelijk jaar. Het verschil is dat we er in eerdere periodes van instabiliteit van uitgingen dat als de politieke macht maar eenmaal in andere handen kwam of als essentiële instellingen als de politie zich maar anders zouden gedragen, alles beter zou worden. Nu komen de enige optimistisch stemmende tekenen uit gemeenschapsinitiatieven als de gezamenlijke schoonmaakacties die in Londen plaatsvinden. De instellingen van de democratie zelf worden gezien als zwak of niet functionerend.
Het ironische van dit alles is dat buiten Nederland, Groot-Brittannië, Europa en de VS het grote nieuws van 2011 de Arabische lente was en dat de bevolking van Syrië, Jemen en andere Arabische landen de straat op is gegaan. Het lijkt erop dat juist nu in deze landen een grote behoefte is ontstaan aan de instrumenten van de democratie, wij tot de ontdekking komen dat ze bij ons roestig en stomp zijn geworden.
Abonneren op:
Posts (Atom)